Grenlandia, Grönland, terytorium zależne Danii, największa na świecie wyspa na północny wschód od kontynentu amerykańskiego, oblana wodami Oceanu Atlantyckiego i Morzem Arktycznym.

Obszar 2 175,5 tys. km2, w tym 371,7 tys. km2 wolne od lodów. Podzielona administracyjnie na 3 prowincje.

Stolica Godthab 12 tys. mieszkańców (1991). Większe miasta (dane z 1991 w tysiącach): Holsteinsborg 5, Jakobshavn 4, Egedesminde 3, Julianehab 3, Sukkertoppen 3, Frederikshab 2, Narsarsuaq 2, Christianshab 2, Nanortalik 1, Ammassalik 1, Godhavn 1, Uppernavik 1, Thule 1, Scoresbysund 1.

Językiem urzędowym jest grenlandzki (eskimoski) i duński. Waluta narodowa, korona duńska dzieli się na 100 öre.

Wyświetl większą mapę

Ludność: 56 tys. mieszkańców (2003), co daje średnią gęstość zaludnienia (na obszarze pozbawionym lodu) 0,1 osoby/km2, nawet jeśli weźmie się pod uwagę jedynie obszar nie objęty zlodowaceniem. Przyrost naturalny: 9,3‰ (2000). Skład etniczny: przeważającą część społeczeństwa stanowią Grenlandczycy, tj. ludność pochodzenia mieszanego eskimosko-europejskiego (82% ogółu), poza którymi Grenlandię zamieszkują Eskimosi i Duńczycy. Wśród grup wyznaniowych dominują luteranie i ewangelicy (łącznie 98% ogółu społeczeństwa). Przeciętna długość życia mężczyzn 64, kobiet 71 lat.

Warunki naturalne: najbardziej charakterystycznym elementem krajobrazu Grenlandii jest wielka czasza lodowca pokrywająca 1,8 mln km2. Miąższość lodu dochodzi do 2 tys. m. Powierzchnia lodowca wznosi się, osiągając w centrum Grenlandii wysokość trzech tys. m n.p.m. Spływające masy lodowe docierają do wybrzeży licznymi językami o szerokości dochodzącej do 100 km (Lodowiec Humboldta). Po osiągnięciu wybrzeży morskich, olbrzymie kawałki lodowca odłamują się tworząc pływające góry lodowe. Przy sprzyjających warunkach atmosferycznych grenlandzkie góry lodowe docierają do Ławicy Nowofunlandzkiej. Roczny odpływ lodu z Grenlandii wg pomiarów satelity NASA, GRACE (Gravity Recovery and Climate Experiment) z lat 2002-2005 wynosi ok. 80 km3. 

Tempo topnienia lodu zwiększa się z powodu globalnego ocieplenia - od 2004 do 2006 wzrosło trzykrotnie w stosunku do lat 2002-2004. .

W pobliżu wybrzeży spotyka się wystające ponad czaszę lądolodu pojedyncze nunataki, wyglądające czarno poprzez kontrast z białością lodu. Wybrzeża Grenlandii mają charakter fiordowy. Wzdłuż wybrzeży rozsiana jest ogromna ilość niewielkich wysepek szerowych, nie brak również większych wysp. Zachodnie wybrzeże jest wolne od lodu nawet do 100 km w głąb wyspy, na wschodzie zaś szerokość pasa nie objętego zlodowaceniem wynosi zaledwie kilkanaście km. Obszar wolny pokrywa roślinność tundrowa, na południowych wybrzeżach spotyka się drzewa: olsze, wierzby i brzozy.

Klimat wnętrza Grenlandii jest niezwykle surowy. Średnia roczna temperatura powietrza wynosi tu -30°C, zimą nierzadko spadając poniżej -50°C. Pas wybrzeży Grenlandii, zwłaszcza w południowej części wyspy charakteryzuje się znacznie łagodniejszym klimatem. Na południu przeciętnie 200 dni w roku ma średnią temperaturę powyżej 0°C, kilkanaście dni zaś powyżej 10°C. Średnie roczne opady notowane w stolicy (Godthab) wynoszą 570 mm, średnia temperatura lipca od 3 do 11°C, lutego od minus 12 do minus 6°C.

Historia: przed dotarciem do wybrzeży Grenlandii europejskich kolonizatorów wyspa zamieszkiwana była przez Eskimosów (Inuit). Osadnictwo duńskie rozpoczęło się w XIV w. Od 1814 kolonia duńska, w 1953 uzyskała status terytorium zamorskiego Danii i samorząd lokalny. Od 1979 Grenlandia posiada autonomię wewnętrzną.

Ustrój polityczny

Ustrój polityczny: autonomiczne terytorium zależne Danii. Przedstawicielem Danii jest Wysoki Komisarz. Grenlandię w duńskim parlamencie reprezentuje dwóch deputowanych. Władza ustawodawcza należy do lokalnego parlamentu (Landsting). Władzę wykonawczą sprawuje lokalny rząd.

Gospodarka Grenlandii oparta jest na rybołówstwie i przemyśle wydobywczym. Poza połowem ryb prowadzi się polowania na morsy, foki i zwierzęta futerkowe. Prowadzona jest hodowla owiec i reniferów. W przemyśle wydobywczym podstawowe znaczenie ma eksploatacja rud metali kolorowych. Grenlandia posiada duże złoża kriolitu w pobliżu Ivigtut, złoża szpatu islandzkiego, kruszców ołowiu nad Fiordem Króla Oskara, lokalne znaczenie posiadają złoża węgla w fiordzie Umanak. Niemałe znaczenie gospodarcze mają złoża cynku i uranu. Do głównych partnerów handlowych Grenlandii zaliczają się: Dania, Norwegia, Finlandia, Francja i Wielka Brytania. Grenlandia jest uzależniona od duńskiej pomocy gospodarczej. W 1991 otrzymała z Danii 466 mln USD w postaci dotacji, pożyczek i kredytów. Dochód narodowy w 1997 wynosił 16 100 USD na 1 mieszkańca. Stopa inflacji w 1998: 1,2%. Zadłużenie zagraniczne: 243 mln USD (1995). Obroty z zagranicą w 1995 wynosiły: import - 421 mln USD, eksport - 363 mln USD.

Informacje turystyczne: godne odwiedzenia są m.in. Thule, wybrzeża Morza Baffina, Qeqertarsuaq, Nuuk (Gothab), Qaqortoq, Ammassalik, Itseqqortoormiit, Danmark Havn.