Wyświetl większą mapę

Pochodzenie nazwy

Sufiks -an w perskim znaczy "kraj". Atropates (w staroperskim "obrońca ognia") był satrapą za czasów perskiej dynastii Achemenidów. Uzyskał on niezależność po pokonaniu Achemenidów przez Aleksandra Wielkiego. Od tego czasu region Azerbejdżanu nad rzeką Araks określano po grecku, a poźniej w łacinie Media Atropatia lub Atropatene, po ormiańsku Atrpatakan. Stąd może pochodzić arabska nazwa Azerbajżan. Persowie znali obecne tereny Azerbejdżanu jako Aran. W czasach klasycznych określano go również Kaukaską Albanią, a jego część Kaukaską Iberią (dzisiejsze tereny Gruzji). Istnieje teoria, że Azerbejdżan to sturczona forma zarabizowanej wersji perskiej nazwy Âzarâbâdagân (âzar=ogień; âbâdag=miejsce kultu; ân=sufiks liczby mnogiej), czyli "kraina wiecznego ognia", co może mieć związek z zoroastrańskimi świątyniami ognia w tych okolicach.

Ustrój polityczny

Azerbejdżan jest republiką prezydencką. Głową państwa jest prezydent wybierany w wyborach powszechnych na pięcioletnią kadencję. Do jego uprawnień należy m.in. nominowanie ministrów. Ciałem ustawodawczym jest pięćdziesięciomiejscowy parlament, również wybierany w wyborach powszechnych. Prawo wyborcze przysługuje każdemu obywatelowi kraju, który ukończył osiemnaście lat.

Historia

Najdawniejszymi znanymi mieszkańcami terytorium dzisiejszego Azerbejdżanu byli Kaukascy Albańczycy, przynależący do kaukaskiej grupy językowej. Teren ten w ciągu późniejszych stuleciu zamieszkiwało wiele różnych nacji: Persowie, Rzymianie, Grecy, Ormianie, Arabowie, Turcy, Mongołowie i Rosjanie. Pierwszym królestwem, które pojawiło się na omawianym terenie, było królewstwo Mannae - ok. IX w. p.n.e. w. p.n.e. Przetrwało ono do początku VII w. p.n.e., później zaś weszło w skład Imperium Perskiego. Islam na terenie dzisiejszego Azerbejdżanu rozprzestrzenił się gwałtownie po jego podboju przez Arabów w VII-VIII w. Po upadku władzy arabskiej powstało kilka częściowo niepodległych państewek. W XI w. nastąpiło podbicie regionu poprzez Turków Seljuckich - zdominowali oni Azerbejdżan i stali się przodkami dzisiejszych Azerów. W XII-XIV w. kraj stawił czoła najazdowi Mongołów. Azerbejdżan od XV do XVIII w. był częścią Imperium Perskiego Sawafidów. Na skutek przegranych przez nie wojen z Rosją na mocy traktatu z Gulistanu (1813) oraz Traktatu Turkmenczajskiego (1828) Azerbejdżan został przyłączony do Rosji carskiej. W 1873 w Baku odkryto czarne złoto ? ropę. Odkrycie to zapoczątkowało ekspansywny rozwój tego miasta.

Azerbejdżańska Socjalistyczna Republika Radziecka w latach 1920-1922 była częścią państwa radzieckiego przed powstaniem ZSRR, w latach 1922-1936 razem z Gruzją i Armenią wchodziła w skład ZSRR jako część Zakaukazkiej Federacyjnej SRR, w 1936 weszła w skład ZSRR bezpośrednio. Dnia 30 sierpnia 1991 r. Azerbejdżan ogłosił suwerenność, ale formalnie stał się państwem niepodległym 18 września 1991 r., po czym przystąpił, podobnie jak 11 innych republik byłego ZSRR do WNP. Od ogłoszenia niepodległości nierozstrzygnięty konflikt z Armenią o Górski (Górny) Karabach.

Demografia

Azerbejdżan jest najludniejszym państwem Zakaukazia, mieszka tutaj 7,401 mln mieszkańców, z czego Azerowie stanowią 78,1%. Wśród mniejszości narodowych największą grupę stanowią Rosjanie. Północną część kraju zamieszkują liczne, głównie kaukaskojęzyczne narody, takie jak np. Rutulowie, Cachurzy, Lezgini, ale także Tatowie, Tałyszowie, Kurdowie, itp.

W Azerbejdżanie przebywa mała grupa Polaków licząca ponad 100 osób. Wśród wybitnych przedstawicieli mniejszości polskiej w Azerbejdżanie byli:

- Paweł Potocki - inżynier,

- Marian Worialczyk - filozof,

- Witold Zglenicki - inżynier,

- Józef Gosławski - architekt.

Wśród wierzących dominującą religią jest islam szyicki, sunnici są w mniejszości. Poza tym istnieje pewna liczba wiernych Apostolskiego Kościoła Ormiańskiego oraz prawosławni Rosjanie. Istnieje też kościół katolicki składający się z trzech parafii.

Zgodnie z konstytucją obowiązuje rozdział religii od państwa, zaś wszystkie religie są wobec prawa równe.

Podział administracyjny Azerbejdżanu

Kraj jest podzielony na:

- 59 rejonów (az. rayon, l.mn. rayonlar),

- 11 miast wydzielonych.

Wydzieloną częścią Azerbejdżanu pozostaje eksklawa Nachiczewan, mająca status republiki autonomicznej (az. muxtar respublika).

Podział administracyjny Azerbejdżanu

- Agdam

- Agdasz

- Agdżabedi

- Agstafa

- Agsu

- Apszeron

- Astara

- Balakan

- Barda

- Beylagan

- Bilasuvar

- Chaczmaz

- Chanłar

- Chodżały

- Chodżawend

- Chyzy

- Daszkesan

- Deweczi

- Dżabrail

- Dżaliłabad

- Fizuli

- Gadabay

- Geokczaj

- Goranboy

- Hadżigabul

- Imiszli

- Ismailli

- Jardymły

- Jewłach

- Kelbadżar

- Kurdamir

- Lenkoran

- Lerik

- Łaczyn

- Masałły

- Neftczała

- Oguz

- Kabala

- Kach

- Kazach

- Kobustan

- Kuba

- Kubatły

- Kusary

- Saatły

- Sabirabad

- Saljany

- Samuch

- Siazan

- Szamkir

- Szeki

- Szemacha

- Szusza

- Tartar

- Tovuz

- Udżary

- Zakatały

- Zangilan

- Zardab

Nachiczewańska Republika Autonomiczna Babek

- Dżulfa

- Kangarli

- Ordubad

- Sadarak

- Szachbuz

- Szarur

Miasta wydzielone:

- Ali Bajramły

- Baku

- Gandża

- Jewłach

- Lenkoran

- Mingeczaur

- Naftalan

- Nachiczewan

- Stepanakert

- Sumgait

- Szeki

- Szusza

Muzyka

Klasyczną muzyką Azerbejdżanu jest mugam (az. mu?am). Tradycyjne instrumenty to: kamancza, balaban, tar i nagara. Znana jest także postać wędrownego barda - aszyga, który gra na sazie, rodzaju lutni.

Kraj ma także tradycje jazzowe. Wagif Mustafazade był najsłynniejszym jazzmanem azerbejdżańskim - łączył on mugam ze swingiem. Tę tradycję kontynuuje jego córka ? Aziza Mustafazade. Co roku odbywa się "Baku Jazz Festival"[1].

W muzyce poważnej najbardziej znaną postacią jest kompozytor i dyrygent Uzeir Hadżybejow.