Wyświetl większą mapę

Geografia 

Nauru położone jest na niewielkiej koralowej wysepce otoczonej rafą. Większą część wyspy zajmuje wewnętrzny płaskowyż, wznoszący się na wysokość 30-60 m n.p.m. i opadający stromo ku wybrzeżom. To właśnie na wąskim nadmorskim pasie ulokowała się większość ludności kraju.

Płaskowyż wewnętrzny stanowi miejsce trwającej już ponad 90 lat eksploatacji złóż fosforytów. Doprowadziła ona jednak do znacznej degradacji środowiska - odkrywkowa kopalnia zajmuje obecnie blisko 90% powierzchni wyspy. Na wyspie nie ma źródeł wody pitnej, dlatego Nauru zbudowało kolektory wody deszczowej i stację odsalania wody morskiej.

Na wyspie panuje gorący i wilgotny klimat równikowy.

Historia 

Nauru było pierwotnie zasiedlone przez Mikronezyjczyków oraz Polinezyjczyków około 3000 lat temu. Było tam 12 plemion, które są obecnie reprezentowane przez 12-ramienną gwiazdę na fladze Nauru. Naurańczycy nazywali swoją wyspę "Naoero"; nazwa "Nauru" powstała dopiero później, aby ułatwić wymowę osobom anglojęzycznym. Naurańczycy utrzymywali się głównie z kokosów, owoców Pandanus tectorius, oraz ryby chanos, którą zaaklimatyzowali do słodkowodnych warunków Buada Lagoon.

Pierwszym europejczykiem, który postawił stopę na Nauru, był brytyjski żeglarz i wielorybnik John Fearn, który odbywał podróż z Nowej Zelandii do Chin w 1798 r. Nazwał ja Wyspą Przyjemną (ang. Pleasant Island), i pod taką nazwą funkcjonowało Nauru przez następne 90 lat. Od lat 30. XIX wieku Naurańczycy mieli styczność z europejskimi oraz amerykańskimi wielorybnikami i handlarzami, którzy uzupełniali tu swoje zapasy. Naurańczycy wymieniali pożywienie w zamian za wino palmowe oraz broń palną; ta ostatnie była wykorzystana w 10-letniej, krwawej wojnie międzyplemiennej, która miała miejsce w latach 1878 - 1888. W jej wyniku liczba ludności spadła z 1400 do 900.

W 1888 roku wyspa została zaanektowana przez Niemcy i włączona w skład Protektoratu Wysp Marshalla. Wyspę nazywano ówcześnie Nawodo lub Onawero. Aneksja przez Niemcy zakończyła wojnę. Zmiany społeczne spowodowane przez wojnę doprowadziły do wprowadzenia monarchii; jednym z najbardziej znanych królów był król Aweida. W 1888 r. przybyli również chrześcijańscy misjonarze z Wysp Gilberta.

W 1900 r. badacz Albert Ellis odkrył na Nauru (za sprawą czystego przypadku [1]) bogate złoża fosforytów. W 1906 r. australijska firma Pacific Phosphate Company podpisała umowę z Niemcami, na mocy której otrzymała prawo eksploatować ich złoża. Pierwszy transport miał miejsce w 1907 r. Po wybuchu I wojny światowej, 6 listopada 1914 r., wyspa została przejęta przez wojska australijskie. Po wojnie Wielka Brytania otrzymała od Ligi Narodów mandat powierniczy nad tym terytorium, którym zgodziła się podzielić z Australią i Nową Zelandią. W 1923 te trzy rządy podpisały Umowę ws. Wysp Nauru, na mocy której utworzono zespół znany jako British Phosphate Commission (Brytyjska Komisja ds. Fosforytów), który przejął prawo wydobywania fosforytów.

W 1940 r. niemiecki krążownik pomocniczy "Komet" zatopił u wybrzeży Nauru 5 statków handlowych oraz ostrzelał wyspę, dokonując zniszczeń w jej infrastrukturze. W 1941 r., po tym jak Japończycy zajęli pobliskie Wyspy Gilberta, British Phosphate Commission (BPC) postanowiła ewakuować swoich pracowników z wyspy. Dla tego celu przeznaczono francuski statek z Nowych Hebryd. Od 26 sierpnia 1942 r. wyspa znajdowała się pod okupacją japońską. W 1943 r. przymusowo przesiedlono 1200 Naurańczyków na Wyspy Chuuk. 463 z nich zginęło. 13 września 1945 r., kiedy do wyspy podpłynęła australijska fregata HMAS Diamantina, japoński garnizon skapitulował. Po wojnie, BPC udało się wynegocjować repatriację Naurańczyków na Nauru. Zostali oni przetransportowani statkiem BPC "Trienza" w styczniu 1946 r. W 1947 r. Nauru otrzymało status terytorium powierniczego ONZ pod zarządem australijskim. W styczniu 1966 r. na Nauru powstał rząd. Przez następne 2 lata trwał zjazd konstytucyjny. 31 stycznia 1968 r. Nauru, prowadzone przez prezydenta-założyciela Hammera DeRoburt, ogłosiło niepodległość. W 1967 r. Naurańczycy zakupili aktywa BPC i w 1970 r. kontrola nad wydobyciem fosforytów przeszła w ręce lokalnej Nauru Phosphate Corporation. Wpływy z wydobycia fosforytów dały Naurańczykom jeden z najwyższych standardów życia na świecie.

W 1989 r. Nauru pozwało Australię do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości za działalność australijskiej administracji wyspy, a w szczególności za nieudolność w zapobiegnięciu szkód naniesionych środowisku przez wydobycie fosforytów. Sprawa doprowadziła do ugody, zawartej 20 sierpnia 1993 r., która nakazywała Australii zapłacenie Nauru rekompensaty w postaci $A107 milionów. Malejące zasoby fosforytów doprowadziły do upadku ekonomicznego, co z kolei pociągnęło za sobą polityczną niestabilność od połowy lat 80. Między 1989 r. a 2003 r., na Nauru miało miejsce 17 zmian rządu. Między 1999 r. a 2003 r., seria wyborów oraz wotum nieufności spowodowały że dwie osoby, René Harris oraz Bernard Dowiyogo, rządziły na przemian krajem. Dowiyogo zmarł w marcu 2003 r., a na prezydenta został wybrany Ludwig Scotty. Scotty został ponownie wybrany na pełną kadencję w październiku 2004 r.

W 2004 r. rząd Australii zdecydował się przejąć finanse Nauru z powodu kryzysu gospodarczego.

Ustrój polityczny 

Ustrój polityczny Nauru jest konglomeratem cech systemu prezydenckiego i parlamentarnego.

Wybierany w wolnych wyborach 18-osobowy parlament sprawuję władzę ustawodawczą, władzę sądowniczą (niezawisłe sądy), zaś władzę wykonawczą rząd z prezydentem na czele. Prezydent jest wybierany i może też być odwoływany przez parlament. Prezydent jak i członkowie rządu mogą być członkami legislatywy. Prezydent pełni też funkcję ministra spraw zagranicznych.

Nauru należy do brytyjskiej Wspólnoty Narodów.

Partie polityczne 

Na Nauru działają trzy partie polityczne:

Demokratyczna Partia Nauru

Partia Centrum (Nauru) (nieformalna)

Najpierw Nauru

Większość deputowanych do parlamentu jest niezależnych, choć zrzeszają się w równie nieformalne grupy.

Obecnie na wyspie rządy sprawuje partia Najpierw Nauru wraz ze stronnikami prezydenta Ludwiga Scotty'ego.

Podział administracyjny 

Osobny artykuł: Podział administracyjny Nauru.

Nauru dzieli się na 14 regionów (dystryktów):

Aiwo

Anabar

Anetan

Anibare

Baiti

Boe

Buada

Denigomodu

Ewa

Ijuw

Meneng

Nibok

Uaboe

Yaren

Okręgi wyborcze 

Nauru dzieli się na 8 okręgów wyborczych, z których wybierani są członkowie do parlamentu Nauru:

Aiwo

Anabar

Anetan

Boe

Buada

Meneng

Ubenide

Yaren

Gospodarka 

Podstawę gospodarki stanowi wydobycie fosforytów (głównie przez konsorcja zagraniczne: brytyjskie, australijskie i nowozelandzkie), które zniszczyło 80-90% powierzchni wyspy. Jednak w najbliższym czasie złoża mogą się wyczerpać. Po zmianie ustawodawstwa w latach 90. Nauru stało się ważnym rajem podatkowym w tej części świata. Import obejmuje większość towarów, z wodą pitną włącznie. Turystyka ze względu na degradację wyspy nie jest tutaj prawie w ogóle rozwinięta. Nauru jest całkowicie uzależnione od importu.

Społeczeństwo 

Ludność wyspy w połowie stanowią Naurańczycy, którzy są rdzenną ludnością wyspy, oprócz nich mieszkają tu inni Mikronezyjczycy pochodzący z Kiribati i Tuvalu, Chińczycy (8%), Filipińczycy oraz ludność pochodzenia europejskiego (8%).

Naurańczycy są narodem o mieszance cech polinezyjskich, mikronezyjskich i melanezyjskich.

Językiem oficjalnym jest nauruański. Angielski jest rozumiany, mówi się nim jednak na co dzień tylko w rządzie i sprawach międzynarodowych.

Główna religia to chrześcijaństwo (dwie trzecie mieszkańców to protestanci, jedna trzecia – rzymscy katolicy). Na wyspie żyją również wyznawcy bahaizmu.

Według badań Światowej Organizacji Zdrowia, 94,5% mieszkańców Nauru to ludzie z nadwagą - jest to najgorszy wynik pod tym względem na świecie[1].