Wyświetl większą mapę

Wenezuela, Venezuela, Republika Wenezueli, República de Venezuela, państwo w północnej części Ameryki Południowej, nad Morzem Karaibskim i Oceanem Atlantyckim. Graniczy z Kolumbią, Brazylią i Gujaną oraz Trynidadem i Tobago w zatoce Paria. W skład Wenezueli wchodzą 72 wyspy położone na Morzu Karaibskim i Oceanie Atlantyckim. Powierzchnia 912,1 tys. km2.

Stolica: Caracas.

Większe miasta: Maracaibo, Valencia, Barquisimeto, Petare, Maracay.

Język urzędowy: hiszpański, używa się również angielskiego i włoskiego. Indianie posługują się 25 narzeczami plemiennymi.

Jednostka monetarna 1 bolivar = 100 centimos.
Ludność
25,4 mln mieszkańców (2005). Średnia gęstość zaludnienia: 30 osób/km2. Przyrost naturalny: 1,4% (2005). Analfabetyzm: 6,6%. Skład etniczny: Metysi (69%), biali (20%), Murzyni i Mulaci (9%), Indianie (2%). Wyznania: katolicy (91,7%), poza tym m.in. protestanci (2%), wyznawcy judaizmu (0,1%). Średnia długość życia: mężczyźni 71 lat, kobiety 78 lat (2005).
Warunki naturalne
Półwysep Araya, wyspa Margarita

Lądowo-morski Park Narodowy Mochima, stan Anzoategui

Rejon Zatoki Wenezuelskiej

Na północnym zachodzie rozciągają się silnie rozczłonkowane pasma górskie systemu Andów, m.in. Cordillera de Mérida z najwyższym szczytem kraju - Bolivar (5002 m n.p.m.) oraz Serra de Perij. W centralnej części Wyżyna Gujańska, na południu Nizina Orinoko. W górach obszar aktywny sejsmicznie, częste trzęsienia ziemi.

Klimat równikowy, wilgotny, przechodzący na północnym wschodzie w podrównikowy wilgotny. Suma roczna opadów od 200-300 mm na północnym wschodzie do 2000 mm na Wyżynie Gujańskiej i 3000 mm w Cordillera de Mérida. Średnia temperatura powietrza i średnie opady dla stolicy kraju wynoszą: w styczniu 19°C i 22 mm, w lipcu 21°C i 97 mm.

Rzeka Caroni i sztuczne jezioro Guri

Główna rzeka to Orinoko z licznymi dopływami: Caura, Caroni, Meta, Arauca, Apure i inne. Wiele progów wodnych i wodospadów, w tym najwyższy na Ziemi Salto Angel (1054 m). Znaczna część energii elektrycznej pochodzi z elektrowni wodnych. Liczne jeziora, m.in.: Maracaibo.

Zatoka Wenezuelska

Maracaibo - zdjęcie satelitarne

Aguti

Pekari obrożne

Roślinność bardzo urozmaicona. Wiecznie zielone lasy równikowe pokrywają 34% terytorium. W obszarach suchszych formacje sawannowe, trawiaste (llanos), kserofilne, półpustynne, trawiaste górskie. Wzdłuż wybrzeża namorzyny. Ze zwierząt żyją tu m.in.: niedźwiedzie andyjskie, oceloty, oposy, pekari, kajmany, w wodach przybrzeżnych delfiny.
Historia
Przed przybyciem Hiszpanów zamieszkana przez plemiona Karaibów. 1498 odkryta podczas trzeciej wyprawy K. Kolumba. 1499-1500 tereny Wenezueli badał A. de Ojeda (uczestnik wyprawy A. Vespucciego) i nazwał je Venezuelą (Małą Wenecją). Włączona w skład hiszpańskich posiadłości kolonialnych. 1528-1546 przekazana jako zastaw pod pożyczkę zaciągniętą przez króla Arawaków Karola V, niemieckiej firmie bankierskiej Welserów. Opór miejscowych Indian przeciwko władzy hiszpańskiej załamał się po wielkiej epidemii ospy (1580), która zdziesiątkowała ludność tubylczą. Od 1717 w składzie wicekrólestwa Nowej Granady, od 1777 autonomiczna, handlowa kapitania Caracas.
Proklamowanie republiki
Od początku XIX w. rozwój ruchów niepodległościowych. 1811 proklamowano powstanie niepodległej republiki (tzw. I Republika 1811-1812), która wkrótce upadła - przywódca republikanów, Francisco de Miranda zwany El Precursor, został pojmany i uwięziony w Kadyksie. 1813 walkę z Hiszpanami podjął S. Bolivar, który po zdobyciu Caracas proklamował II Republikę (1813-1814). Pokonani przez Hiszpanów powstańcy ewakuowali się w 1814 na Haiti. 1816 walki wybuchły na nowo i po opanowaniu przez Bolivara i J.A. Páeza wschodniej części Wenezueli, proklamowano utworzenie III Republiki (1817) ze stolicą w Angosturze. 1919 na kongresie w Angosturze utworzono republikę federacyjną Wielką Kolumbię, w skład której weszła także Wenezuela.

Ostateczne rozstrzygnięcie wojny o niepodległość Wenezueli przyniosło w 1821 zwycięstwo Bolivara w bitwie o Carabobo (24 czerwca). W ciągu 10 lat walk zginęło 300 tys. osób (1/3 populacji kraju). 1821 na zgromadzeniu w Cúcuta uchwalono konstytucję. Wielka Kolumbia nie przetrwała długo wskutek różnic ekonomicznych i religijnych oraz rywalizacji J.A. Páeza, zwierzchnika armii wenezuelskiej, i F. de Paula Santandera, przywódcy kolumbijskiego.

1830 Páez ogłosił Wenezuelę suwerennym państwem, w grudniu 1830 uchwalono konstytucję wzorowaną na amerykańskiej. 1854 zniesiono niewolnictwo. Od 1870 rozpoczął się rozwój gospodarczy i kulturalny, napłynął obcy, głównie brytyjski, kapitał. W latach 20. XX w. nastąpił gwałtowny rozwój przemysłu naftowego, który zdominował w następnych latach gospodarkę kraju. W 1945 Wenezuela przystąpiła do II wojny światowej po stronie aliantów. 1947-1948 urząd prezydenta sprawował R. Gallegosa, obalonego przez wojsko. 1950 władzę przejął pułkownik M. Perez Jiménez (od 1953 prezydent). 1958 przywrócono rządy cywilne, na prezydenta wybrano E. Sanabrię.
Rządy chadecji i lewicowa dyktatura Cháveza
W okresie rządów chadecji 1969-1974 (prezydent R. Caldera) nastąpiła liberalizacja polityki wewnętrznej i próby uniezależnienia się od USA. W 1976 znacjonalizowano przemysł naftowy i podjęto próby reform społecznych. W 1989 na prezydenta wybrano C.A. Péreza Rodrígueza z socjaldemokratycznej partii Akcja Demokratyczna (AD). W 1992 udaremniono dwie próby wojskowych zamachów stanu, zorganizowanych w związku z nie rozwiązanymi problemami społecznymi.

Mimo stłumienia zbrojnych powstań, w maju 1993 C.A. Pérez Rodríguez ustąpił ze stanowiska. W kolejnych wyborach prezydenckich w grudniu 1993 zwyciężył były prezydent R. Caldera. Sformowany przez niego rząd rozpoczął pracę w lutym 1994, zapowiadając wprowadzenie w życie programu oszczędnościowego i prywatyzację przedsiębiorstw państwowych.

6 grudnia 1998 prezydentem został wybrany Hugo Chávez Frias, swój urząd zaczął pełnić w lutym 1999. W grudniu 1999 przyjęto nową konstytucję, m.in. umocniła ona władzę prezydencką, ustaliła sześcioletnią kadencję prezydencką z możliwością reelekcji, zmniejszyła kontrolę cywilną nad wojskiem i zwiększyła rządową kontrolę nad gospodarką.

W lipcu 2000 Chávez został wybrany na sześcioletnią kadencję zgodnie z nową konstytucją. W tym samym roku odwiedza kraje OPEC i, jako pierwsza głowa państwa, od czasu wojny w zatoce w 1991 złożył wizytę w Iraku.

W grudniu 2001 doszło do serii masowych protestów i strajków przeciwko polityce ekonomicznej Cháveza. 12 kwietnia 2002 ma miejsce zamach stanu - sojusz wojska, związkowców, pracodawców i opozycji obalił prezydenta. Nowym, tymczasowym prezydentem zostaje Pedro Carmona. Po dwóch dniach Chávez powrócił na swój urząd.

Strajk generalny pracowników branży przemysłu naftowego w 2003 przyczynił się do poważnego kryzysu finansowego państwa, aby zapobiec jego pogłębieniu wprowadzono zakaz transakcji walutowych, kontrolę cen oraz usztywniono kurs boliwara. 2004 odbyło się referendum, w którym Wenezuelczycy wypowiedzieli się za pozostaniem prezydenta Cháveza na stanowisku do końca kadencji. Opozycja zarzuciła władzom fałszerstwa wyborcze, jak dotąd nie udało się im tego udowodnić.

Prezydent Wenezueli Hugo Chavez, 2004

2006 Wenezuela z inicjatywy Chaveza zmieniła flagę państwową i hymn narodowy. Na fladze pojawiły się symbole związane z kulturą Indian - łuk, strzała oraz maczeta oraz dodano ósmą gwiazdę, symbolizującą prowincję Gujana, zmienił się też wizerunek konia.
Ustrój polityczny
Na mocy konstytucji z 1999 Wenezuela jest wielopartyjną republiką związkową z jednoizbowym Zgromadzeniem Narodowym, zastępującym poprzedni, dwuizbowy Kongres Republiki. W nowym parlamencie zasiada 165 członków, wybieranych na pięć lat. Na czele władzy wykonawczej stoi prezydent wyłaniany w wyborach powszechnych na sześcioletnią kadencję.
Gospodarka
1975 Wenezuela współorganizowała Latynoamerykański System Gospodarczy (SELA), należy do Latynoamerykańskiego Stowarzyszenia Integracyjnego (ALADI), założonego 1980, wraz z Kolumbią i Meksykiem tworzy tzw. Grupę 3, 1994 podpisała z tymi dwoma państwami układ o utworzeniu strefy wolnocłowej. Gospodarka oparta na eksploatacji ropy naftowej (72% wartości eksportu w 1991, 3,4% produkcji światowej), gazu ziemnego oraz rud żelaza (2,2% produkcji światowej), asfaltu, węgla kamiennego, magnezytów, azbestu, fosforanów, siarki, diamentów, złota. Liczne zakłady przemysłu petrochemicznego, chemicznego, spożywczego, maszynowego, elektrotechnicznego, samochodowego, bawełnianego, tytoniowego, papierniczego. Użytki rolne stanowią 24% powierzchni kraju. Uprawia się: banany, ryż, kukurydzę, maniok, rośliny strączkowe, tytoń, kawę, kakaowiec, trzcinę cukrową, bawełnę, ziemniaki, agawę sizalową. Ponadto hodowla bydła, owiec, kóz, koni, trzody chlewnej oraz rybołówstwo. Rozwinięta turystyka. Liczne porty morskie, m.in.: La Guaira, Maracaibo, Puerto Cabello.

Dochód narodowy 5 800 USD na 1 mieszkańca (2004). Inflacja: 22,4% (2004). Zadłużenie zagraniczne: 33,29 mld USD (2004). Struktura zatrudnienia: usługi - 64%, przemysł - 23%, rolnictwo - 13%. Handel zagraniczny: eksportuje się głównie paliwa, aluminium, stal głównie do Stanów Zjednoczonych (58,7%), natomiast importuje się półprodukty, artykuły inwestycyjne, artykuły konsumpcyjne ze Stanów Zjednoczonych (33,2%), Kolumbii (5,7%) i Brazylii (5%). Obroty w handlu z zagranicą – eksport: 35,84 mld USD, import: 14,98 mld USD (2004).
Informacje turystyczne
Ambasada Republiki Wenezueli, 02-516 Warszawa, al. Tadeusza Rejtana 15, m. 10-11, tel.: 849-42-27, 646-18-46, 646-87-59, 849-01-65, faks: 646-87-61, 849-42-27, e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.