Wyświetl większą mapę

Malawi, Republika Malawi, Republic of Malawi, państwo położone we Wschodniej Afryce, na południowym krańcu Wielkiego Rowu Wschodniego (Wielkie Rowy Afrykańskie), nad jeziorem Malawi (Niasa). Graniczy od zachodu z Zambią, od północnego wschodu z Tanzanią, a od wschodu i południowego zachodu z Mozambikiem. Nie ma dostępu do morza. Powierzchnia 118,5 tys. km2.

Stolica Lilongwe.

Największe miasta: Blantyre, Mzuzu, Zomba, Karonga.

Języki urzędowe: angielski i cziczewa, w użyciu znajdują się też języki: lomwe, yeo, tumbuka, sena.

Jednostka monetarna 1 kwacza = 100 tambala.
Ludność
12,1 mln mieszkańców (2005). Średnia gęstość zaludnienia: 99 osób/km2. Przyrost naturalny: 2,06% (2005). Analfabetyzm: 37% ludności. Skład etniczny: Malawi (53,3%), Lomwe (18,4%), Yao (13,2%), Ngoni (6,7%).

Rybak z nad jeziora Niasa

Wioska rybacka

Religia: protestanci (55%), katolicy (20%), animiści (19,0%), muzułmanie (16,2%). Średnia długość życia: mężczyźni 37 lat, kobiety 37 lat (2005).
Warunki naturalne
Północno-wschodnia część kraju zajmuje jezioro Malawi (Niasa, 29,6 tys. km2), które stanowi prawie 1/5 całego terytorium, oraz dolina rzeki Shire. Środkową i zachodnią część Malawi zajmuje krystaliczny płaskowyż z najwyższymi szczytami na południu (Mlanji 3030 m n.p.m.) i północy (Nyika 2606 m n.p.m.). Naturalną szatę roślinną stanowią sawanny, wzdłuż rzek lasy galeriowe, w górach łąki i lasy wiecznie zielone. Większe zwierzęta zamieszkujące te tereny spotykane są w rezerwatach, wyjątkiem są hipopotamy, żyjące przy jeziorze Malawi.

Klimat równikowy modyfikowany przez śródlądowe położenie kraju i zróżnicowaną rzeźbę powierzchni. Najwyższe temperatury obserwuje się tuż przed letnią porą deszczową na terenie Wielkiego Rowu Wsch.
Historia
Od XV w. istniał na obszarze dzisiejszego Malawi związek plemienny. W XVII w. tereny te znalazły się pod kontrolą Arabów. Wyprawa D. Livingstone'a (1859) włączyła Malawi do grupy krajów rządzonych przez Anglików. W 1891 kraj zyskał status protektoratu brytyjskiego. Od 1907 kolonia o nazwie Niasa. Wywłaszczenia z ziemi ludności tubylczej stały się głównie przyczyną powstania zbrojnego w 1915, krwawo stłumionego przez Brytyjczyków. Od 1953 wchodziła w skład Federacji Rodezji i Niasy.

W 1964 Malawi uzyskała niepodległość. Na premiera wybrano H. Bandę, który od momentu ustanowienia republiki w 1966 do 1994 pełnił funkcję prezydenta kraju. W myśl obowiązującego do 1994 ustawodawstwa funkcja prezydenta była dożywotnia. We wrześniu 1992 powstała opozycyjna partia, Sojusz na Rzecz Demokracji. W maju 1994 parlament uchwalił tymczasową konstytucję, która m.in. wprowadziła system wielopartyjny, ograniczyła kompetencje prezydenckie. Odbyte w 1994 wybory prezydenckie wyłoniły nowego przywódcę państwa, którym został polityk Forum Demokratycznego (UDF) B. Muluzi. Głównym problemem współczesnego Malawi jest zależność ekonomiczna od RPA oraz, mający charakter polityczny i nasilający się w ostatnim czasie, proces emigracji z sąsiedniego Mozambiku.

1999 B. Muluzi ponownie zwyciężył w wyborach prezydenckich. 2004 na stanowisku zastąpił go Bingu wa Mutharika.
Ustrój polityczny
Republika wielopartyjna z jednoizbowym parlamentem – Zgromadzeniem Narodowym (193 miejsca) wybieranym na okres 5 lat. Głową państwa jest prezydent wybierany w głosowaniu powszechnym na okres 5 lat. Pełni on równocześnie funkcje szefa rządu.
Gospodarka
Podstawą gospodarki Malawi jest rolnictwo. Głównymi uprawami są: kukurydza, proso, sorgo, maniok, ryż, a z roślin eksportowych: tytoń, trzcina cukrowa, herbata oraz drewno. Hodowla zwierząt (głównie bydła i kóz) jest ograniczona z powodu muchy tse-tse. Duże znaczenie ma rybołówstwo słodkowodne. Znaczny potencjał hydroenergetyczny.

Dochód narodowy 600 USD na 1 mieszkańca (2004). Struktura zatrudnienia: rolnictwo - 90%, usługi i przemysł - 10%. Inflacja 12% (2004). Obroty towarowe z zagranicą w 2004 – eksport: 503,4 mln USD, import: 521,1 mln USD. Zadłużenie zagraniczne: 3,129 mld USD (2004).