Wyświetl większą mapę

Ludność
19 mln 406 tys. mieszkańców (2005). Średnia gęstość zaludnienia: 24 osoby/km2. Przyrost naturalny: 1,48% (2005). Analfabetyzm: 42% społeczeństwa. Skład etniczny: ludy Makwa (47,3%), Tsonga (23,3%), Malawi (12,0%), Maszona (11,3%), Jao (3,8%), Suahili (0,8%). Religia: animiści (47,8%), katolicy (31,4%), muzułmanie (13%), protestanci (7,5%). Średnia długość życia: mężczyźni 40 lat, kobiety 41 lat (2005).
Warunki naturalne
Zebry przy wodopoju

Wyspa Bazaruto - zdjęcie satelitarne

Południą część kraju zajmuje szeroka nizina nadmorska, zwężająca się ku północy i przechodząca w Wyżynę Mozambicką, rozciętą dolinami rzek na izolowane płaskowyże. Najwyższy szczyt Binga (2436 m n.p.m.). Największe rzeki: Zambezi, Lurio, Save, Limpopo. Dominującym typem roślinności jest lesista i trawiasta sawanna oraz namorzyny i palmy. Charakterystycznymi gatunkami drzew są: mahoń, heban, baobab i bambus. Mimo polowań świat zwierząt jest nadal bardzo bogaty. Żyją tu: nosorożce białe, zebry i różne gatunki małp oraz flamingi, żurawie, ibisy.

Baobab

Klimat podrównikowy z wyraźnie zaznaczoną porą deszczową (październik-marzec) i suchą (kwiecień-wrzesień). Ilość opadów zmniejsza się wzdłuż wybrzeży od 1500 mm na północy do 500 mm na południu i od wybrzeża (Beira - 1440 mm) do wnętrza kraju (Tete - 537 mm). Średnia temperatura powietrza dla stolicy kraju wynosi: w styczniu 25°C, w lipcu 18°C.
Historia
W V w. tereny dzisiejszego Mozambiku zamieszkiwały ludy Bantu. Ok. VIII w. na wybrzeże napływali i zakładali faktorie Arabowie, Persowie, Hindusi, pośrednicząc w wywozie z Mozambiku złota i kości słoniowej do Afryki Północnej i Azji. Zachodnie tereny Mozambiku podlegały królestwu Monomotapa. W 1498 brzegi Mozambiku osiągnął Vasco da Gama, rozpoczynając proces europejskiej kolonizacji Mozambiku. Założona w 1609 kolonia portugalska stała się wkrótce jednym z najważniejszych ośrodków wywozu niewolników. Zależność od Portugalczyków utrzymała się do ok. poł. XX w.

Po II wojnie światowej zaistniały sprzyjające warunki rozwoju ruchów niepodległościowych. W 1951 kraj otrzymał status portugalskiej prowincji zamorskiej. Z inicjatywy Frontu Wyzwolenia Mozambiku (FRELIMO) w 1964 wybuchło powstanie, które przerodziło się w długotrwałą wojnę. W rezultacie wyniszczających walk zwycięstwo odnieśli powstańcy, którzy w czerwcu 1975 proklamowali powstanie Ludowej Republiki Mozambiku. W kraju wprowadzono, oparty na marksistowsko-leninowskich koncepcjach, system dyktatury monopartyjnej. Rząd Mozambiku wspierał lewicową partyzantkę w Rodezji i RPA, co powodowało akcje odwetowe ze strony tych państw. W 1977 Mozambik podpisał układ o przyjaźni i współpracy z ZSRR. W kraju powstała antykomunistyczna partyzantka, kierowana od 1979 przez Narodowy Ruch Oporu (RENAMO), popierany przez RPA.

W 1984 władzę w kraju, po śmierci poprzedniego przywódcy FRELIMO, objął J.A. Chissano. Nowy przywódca Mozambiku, w obliczu rozkładu gospodarczego i politycznego państwa, podjął próby ograniczonych reform. Mimo zawarcia paktu o nieagresji z RPA w 1984, w Mozambiku trwała wojna domowa. W 1990 wydano nową konstytucję, gwarantującą m.in. swobody polityczne i obywatelskie oraz nienaruszalność własności prywatnej. W zapisach nowej ustawy zasadniczej nazwę państwa zmieniono na Republika Mozambiku.

W 1991 nasiliła się wojna domowa. W grudniu 1991 RENAMO i rząd zawarły częściowe porozumienie. W 1992 obie strony podpisały ostateczne porozumienie, kładące kres wojnie domowej. W 1993 rozbrojono, pod nadzorem ONZ, walczące strony. W 1994 odbyły się w Mozambiku wybory prezydenckie i parlamentarne. Funkcję głowy państwa objął ponownie J. Chissano, a zwycięstwo wyborcze przypadło FRELIMO. Wynik wyborów w 1999 był identyczny, zachodni obserwatorzy uznali ich przebieg za prawidłowy jednak opozycjoniści RENAMO zakwestionowali legalność głosowania. W zamieszkach, które wybuchły w 2000 śmierć poniosło około 40 osób.

Wybory prezydenckie w 2004 wygrał Armando Guebuza, zaprzysiężony w lutym 2005.
Ustrój polityczny
Na mocy konstytucji z 1990 Mozambik jest wielopartyjną republiką z jednoizbowym parlamentem – Zgromadzeniem Ludowym posiadającym 250 miejsc (członkowie wybierani na pięcioletnią kadencję w głosowaniu proporcjonalnym).

Na czele państwa stoi prezydent wyłaniany w wyborach bezpośrednich, sprawuje urząd przez pięć lat.
Gospodarka
Mozambik jest jednym z najuboższych państw w Afryce. Główną gałęzią jest rolnictwo, rybołówstwo i przemysł lekki. Uprawia się głównie na eksport: orzeszki ziemne, bawełnę, trzcinę cukrową, palmę kokosową i rośliny cytrusowe oraz na rynek krajowy: kukurydzę, proso, rośliny strączkowe, ryż i maniok. Hodowla bydła ze względu na muchę tse-tse jest ograniczona. Mozambik posiada bogatą bazę surowcową, która tylko w niewielkim stopniu jest wykorzystywana. Wydobywa się głównie na eksport: węgiel kamienny, wapień, sól kamienną oraz na niewielką skalę gaz ziemny i rudy żelaza. Przemysł nastawiony jest na przetwórstwo miejscowych surowców. Kraj stanowi źródło siły roboczej dla RPA.

Dochód narodowy 1 200 USD na 1 mieszkańca (2005). Inflacja w 2004: 12,8%. Zadłużenie: 966 mln USD. Struktura zatrudnienia: rolnictwo - 81%, usługi - 13%, przemysł - 6%. Handel zagraniczny: eksportuje się głównie kraby, orzeszki ziemne, bawełnę do Belgii (32%), Włochy (13,9%), Hiszpanii (12,6%), natomiast importuje się produkty żywnościowe, dobra inwestycyjne, maszyny i części zamienne z RPA (35,7%), Australii (10,9%), Stanów Zjednoczonych (3,7%). Obroty z zagranicą w 2004 – eksport: 689,4 mln USD, import: 972,9 mln USD.